Phát triển văn hóa đọc trong doanh nghiệp TP.HCM: Cần “chất” chứ không cần “lượng” (Bài 4)

Văn hóa đọc không phải là một hoạt động nội bộ mang tính phong trào, mà phải là một phần của chiến lược phát triển thương hiệu doanh nghiệp.

Nhiều người nói rằng bây giờ có quá nhiều thông tin trên Internet, có AI hỗ trợ, cần gì phải đọc sách. Nhưng tôi cho rằng đó là chưa đủ. Những gì phổ biến trên mạng phần lớn là tri thức đã được công khai, đã qua một độ trễ nhất định. Nếu chỉ dựa vào những nguồn miễn phí, doanh nghiệp sẽ luôn đi sau một nhịp. Đọc sách, theo nghĩa đó, là cách rút ngắn thời gian học hỏi bằng việc tiếp cận trực tiếp với tư duy của những người đã đi trước hàng chục năm.

Nhưng đọc nhiều không có nghĩa là hiệu quả

Một thực tế khá phổ biến ở doanh nghiệp Việt là có đọc, nhưng không chuyển hóa được thành năng lực. Vấn đề không nằm ở số lượng sách, mà nằm ở cách đọc và cách ứng dụng. Đọc mà không suy nghĩ, không phản tư, không hành động thì cũng giống như đọc một bài báo rồi để đó, không có tác dụng gì với tổ chức.

Vì vậy, nếu đã xác định văn hóa đọc là một chiến lược, thì phải đi vào “chất” chứ không phải “lượng”. Doanh nghiệp không cần đọc hàng trăm cuốn sách. Chỉ cần chọn đúng một vài cuốn thật sự giá trị, và triển khai nó một cách nghiêm túc trong toàn tổ chức. Tôi từng làm việc trong một môi trường mà chỉ một cuốn “7 Habits of Highly Effective People” đã trở thành nền tảng cho toàn bộ cách vận hành. Từ đào tạo, đánh giá nhân sự đến giao tiếp hằng ngày, mọi thứ đều xoay quanh những nguyên tắc trong cuốn sách đó. Những khái niệm như “chủ động”, “lắng nghe trước khi phản hồi” hay “tái tạo năng lượng” không chỉ là lý thuyết, mà trở thành ngôn ngữ chung trong tổ chức.

Khi đó, văn hóa đọc không còn là hoạt động riêng lẻ, mà trở thành một phần của hệ thống vận hành. Và chính điều đó tạo nên bản sắc - thứ mà về lâu dài chính là thương hiệu.

Bên cạnh đó là câu chuyện đầu tư. Đầu tư ở đây không chỉ là mua sách, mà là xây dựng cả một hệ thống: Từ việc chọn lọc đầu sách, tổ chức các hoạt động chia sẻ, đến việc gắn nội dung đọc với công việc thực tế.

“Đọc có ích” và biến tri thức thành năng lực

Muốn “đọc có ích”, doanh nghiệp phải bắt đầu từ mục tiêu. Cần xác định rõ mình đang muốn phát triển năng lực gì: công nghệ, marketing, quản trị hay kỹ năng con người. Từ đó mới chọn sách phù hợp, giao trách nhiệm cho từng bộ phận, và tạo ra các cơ chế để biến việc đọc thành hành động. Có thể là các buổi chia sẻ định kỳ, các chương trình “learn and share”, hay thậm chí là những dự án thử nghiệm dựa trên ý tưởng từ sách. Quan trọng nhất là phải có không gian để ứng dụng - nếu không, mọi thứ sẽ dừng lại ở lý thuyết.

Tôi cũng không tin vào việc ép buộc tất cả mọi người phải yêu thích đọc sách. Điều đó là không thực tế. Nhưng doanh nghiệp có thể tạo ra một hệ sinh thái khuyến khích: Những người thích đọc sẽ đọc và chia sẻ lại cho người khác. Dần dần, tri thức lan tỏa theo cách tự nhiên hơn. Văn hóa không thể áp đặt, nhưng có thể nuôi dưỡng.

Văn hoá đọc phải đi cùng một hệ sinh thái

Một cuốn sách, dù hay đến đâu, nếu chỉ dừng lại ở việc đọc xong rồi gấp lại thì giá trị rất hạn chế. Nhưng nếu từ cuốn sách đó, doanh nghiệp tạo ra được các hoạt động tiếp theo như thảo luận, đào tạo, thử nghiệm ý tưởng, thậm chí là kết nối với chính tác giả hoặc chuyên gia trong lĩnh vực đó thì lúc đó tri thức mới thực sự “sống”. Tôi luôn nhìn việc đọc như một điểm khởi đầu, chứ không phải đích đến. Sau đọc phải là hành động, và sau hành động phải là một hệ thống để nuôi dưỡng những thay đổi đó.

Chẳng hạn, nếu doanh nghiệp muốn thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thì không chỉ dừng ở việc cho nhân viên đọc sách về sáng tạo. Cần có cơ chế để họ thử nghiệm ý tưởng, có ngân sách nhỏ để triển khai, có sân chơi để chia sẻ và học hỏi lẫn nhau. Hoặc nếu đọc về quản trị, thì phải đưa những nguyên tắc đó vào đánh giá, vào vận hành hằng ngày. Khi đó, sách không còn là tri thức bên ngoài, mà trở thành một phần của “cơ thể” doanh nghiệp. Và khi đã trở thành hệ thống, nó mới tạo ra giá trị dài hạn.

“

Ở góc độ rộng hơn, văn hóa đọc có thể góp phần định vị thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế. Một quốc gia mạnh về tri thức sẽ tạo ra những doanh nghiệp có chiều sâu.

Đáng nói là doanh nghiệp không cần triển khai toàn công ty. Có thể bắt đầu từ một bộ phận, một nhóm nhỏ, hoặc thậm chí là một vài cá nhân thật sự có đam mê với việc đọc và học. Làm thử, làm đúng, thấy hiệu quả rồi hãy nhân rộng. Nếu làm theo phong trào, rất dễ rơi vào tình trạng ban đầu rầm rộ nhưng sau đó không ai theo, vừa tốn nguồn lực vừa làm mất niềm tin.

Khi coi văn hóa đọc là một “tài sản thương hiệu”, doanh nghiệp cũng cần biết cách đo lường. Không phải đo bằng số lượng sách đã đọc, mà bằng kết quả cụ thể: năng lực đội ngũ có cải thiện không, có sáng kiến mới không, có sản phẩm hay mô hình kinh doanh mới không. Thậm chí, có thể tổ chức các cuộc thi đổi mới sáng tạo, cấp ngân sách cho các ý tưởng xuất phát từ sách, hoặc kết nối với các chuyên gia - những tác giả của chính những cuốn sách đó. Khi đó, đọc sách không còn là một hoạt động tách rời, mà là điểm khởi đầu của một chuỗi giá trị.

Nhưng để làm được điều đó, việc đọc phải trở thành một trải nghiệm hấp dẫn. Tôi từng đi qua những không gian sách ở Hàn Quốc, nơi việc đọc được gắn với trải nghiệm, với cảm hứng. Người ta đến đó không chỉ để mua sách, mà để “sống” trong một môi trường tri thức.

Một xu hướng tích cực là ngày càng nhiều doanh nhân Việt viết sách. Tôi ủng hộ điều đó, vì nó góp phần tạo ra tri thức bản địa. Nhưng cần đi vào chất lượng. Viết sách không nên là phong trào. Một cuốn sách chỉ thật sự có giá trị khi nó mang lại góc nhìn mới, có sự đầu tư nghiêm túc và có khả năng truyền cảm hứng hành động.

Văn hóa đọc không phải là đọc bao nhiêu, mà là làm được gì từ những gì đã đọc. Khi doanh nghiệp hiểu điều đó và xây dựng được một hệ sinh thái xoay quanh tri thức - từ đọc, suy ngẫm đến hành động thì văn hóa đọc sẽ trở thành nền tảng thật sự cho sự phát triển bền vững.

(*) Đồng sáng lập và Cố vấn cấp cao Vietnam Brand Purpose

Trần Tuệ Tri (*)