Lãnh đạo không phải là nghệ thuật điều khiển con người

Cuốn sách Surrounded by Idiots của Thomas Erikson đưa ra một nhận định rất đáng suy ngẫm: “Rất dễ, nhưng cũng rất nguy hiểm, khi cho rằng một người cư xử khác bạn là ngu dốt, sai trái, hoặc kém cỏi”. Điều mà chúng ta thường gọi là “ngu ngốc”, trong thực tế, phần lớn chỉ là sự khác biệt trong hành vi, cách tư duy và cách giao tiếp.

Trong kinh doanh, chúng ta thường nói về phân tích thị trường, chiến lược cạnh tranh, tối ưu chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh…Nhưng có một yếu tố quan trọng hơn tất cả, đó là khả năng đọc con người.

Thomas Erikson đã đơn giản hóa sự phức tạp của hành vi con người thành bốn nhóm chính. Để dễ hình dung, ông sử dụng bốn màu sắc khác nhau: Màu đỏ, màu vàng, màu xanh lá và màu xanh dương. Mỗi kiểu người mang theo một cách nhìn thế giới khác nhau.

Một tổ chức hiệu quả không phải là nơi chỉ có một kiểu người. Một tổ chức mạnh là nơi bốn kiểu người này và họ bổ sung cho nhau.

Kiểu người màu đỏ - Những người dẫn đầu cuộc chơi

Trong mọi doanh nghiệp, luôn có những người mà khi bước vào phòng họp, năng lượng của họ lập tức thay đổi bầu không khí. Họ nói dõng dạc, nói nhanh, họ quyết định thần tốc và họ ghét sự trì hoãn. Đó là những người màu đỏ.

Những đặc điểm về tính cách như quyết đoán, logic, hướng đến kết quả, thích thử thách, không thích sự chậm chạp rất dễ nhận biết qua thông điệp và biểu hiện của họ.

Trong nhiều trường hợp, đây chính là những người lãnh đạo có tố chất bẩm sinh. Họ có khả năng ra quyết định dưới áp lực, họ có sức hiệu triệu, thúc đẩy đội ngũ tiến về phía trước và họ chấp nhận rủi ro khi cần thiết.

Trong môi trường kinh doanh cạnh tranh, những người này thường đóng vai trò động cơ thúc đẩy tăng trưởng của tổ chức, kể cả thúc đẩy phát triển con người. Nhưng sức mạnh của họ cũng đi kèm với những giới hạn bởi tính cách của một số người rơi vào những trường hợp cá biệt.

Điểm yếu thường gặp với những người màu đỏ là thiếu kiên nhẫn, ít lắng nghe, dễ gây áp lực cho người khác và đôi khi bỏ qua sự châm chước.

Một CEO chỉ mang “năng lượng đỏ” có thể xây dựng một tổ chức tiến nhanh, nhưng cũng có thể khiến những con người trong tổ chức đó bị kiệt sức vì căng thẳng.

Kiểu người màu vàng - Những người thắp lửa cho tổ chức

Nếu người màu đỏ là động cơ của doanh nghiệp, thì người màu vàng là ngọn lửa của văn hóa doanh nghiệp. Đây là những người lạc quan, hoạt ngôn, sáng tạo và truyền cảm hứng. Họ là những người khiến một cuộc họp trở nên sống động, đôi khi pha chút hài hước. Họ là người tạo ra ý tưởng và họ cũng là người kết nối con người lại với nhau. Những điểm mạnh nổi bật thường thấy là sự sáng tạo, xây dựng mối quan hệ, truyền cảm hứng và tạo động lực cho đội nhóm.

Trong các lĩnh vực như marketing, truyền thông, bán hàng hoặc xây dựng thương hiệu, những người màu vàng thường dễ gây chú ý, tỏa sáng. Nhưng giống như mọi kiểu người khác, họ cũng có những giới hạn. Những thách thức của họ thường rơi vào sự thiếu tập trung, dễ bốc đồng, không thích chi tiết, đôi khi thiếu kỷ thuật.

Nếu một tổ chức chỉ toàn người màu vàng, thì tổ chức đó có thể trở thành một nơi rất hòa đồng, vui vẻ nhưng thiếu hiệu quả vận hành.

Kiểu người màu xanh lá - Những trụ cột thầm lặng

Trong nhiều doanh nghiệp, có một nhóm người không bao giờ xuất hiện trên sân khấu hay trước ống kính nhưng họ lại là những người giữ cho hệ thống vận hành ổn định.

Đó là những người màu xanh lá. Họ thuộc tuýp người kiên nhẫn, trung thành, hòa nhã và giỏi lắng nghe. Họ không thích xung đột, không thích thay đổi đột ngột. Nhưng họ là những người đáng tin cậy nhất trong tổ chức.

Điểm mạnh của họ là tinh thần đồng đội cao, khả năng hỗ trợ tốt, sự bền bỉ đi đôi với lòng trung thành.

Trong các vị trí như vận hành, nhân sự, dịch vụ khách hàng, những người này thường đóng vai trò giữ ổn định hệ thống. Tuy nhiên, thách thức của họ là ngại thay đổi, thiếu quyết đoán và dễ bị áp lực bởi những người mạnh mẽ.

Một tổ chức không có người xanh lá sẽ trở nên căng thẳng và thiếu sự gắn kết.

“

Lãnh đạo là nghệ thuật thấu hiểu con người, kết nối sự khác biệt và giúp mỗi cá nhân tỏa sáng theo cách tốt nhất của họ.

Kiểu người màu xanh dương - Những người bảo vệ sự chính xác

Nếu người màu đỏ tạo ra tốc độ, người màu vàng tạo ra năng lượng, người màu xanh lá tạo ra sự ổn định, thì người xanh dương mang lại sự chính xác và kỷ luật.

Đây là những người thận trọng, logic, chú trọng chi tiết và tôn trọng quy tắc. Họ là những người luôn đặt câu hỏi: Dữ liệu ở đâu? Rủi ro là gì? Kế hoạch dự phòng ra sao?

Trong các lĩnh vực tài chính, kiểm soát chất lượng, kỹ thuật và phân tích dữ liệu. Những người xanh dương là những người bảo vệ tiêu chuẩn của tổ chức.

Điểm mạnh của họ thường đi vào phân tích sâu, lập kế hoạch, quản trị rủi ro và đòi hỏi độ chính xác cao. Nhưng đôi khi, họ cũng có thể phân tích quá mức cần thiết, họ cầu toàn nên chậm chạp trong việc ra quyết định kịp thời.

Nếu một tổ chức chỉ toàn người màu xanh dương, tổ chức đó sẽ trở nên quá cẩn trọng và mất đi tốc độ cạnh tranh so với doanh nghiệp khác.

Sự cân bằng tạo nên sức mạnh của tổ chức

Một trong những sai lầm lớn nhất của người lãnh đạo là muốn mọi người giống mình.

Người màu đỏ muốn mọi người quyết đoán như mình. Người màu vàng muốn mọi người nhiệt tình như mình. Người màu xanh lá muốn mọi người hòa hợp như mình và người màu xanh dương muốn mọi người logic như mình.

Nhưng một tổ chức mạnh không cần sự đồng nhất mà cần sự cân bằng.

Một hệ sinh thái doanh nghiệp khỏe mạnh cần 4 tuýp người hiện diện: Người tạo tốc độ; Người tạo ý tưởng; Người giữ ổn định; Và người kiểm soát rủi ro.

Stephen Covey từng nói: “Seek first to understand, then to be understood.” Một người lãnh đạo trưởng thành luôn bắt đầu bằng việc hiểu người khác trước khi muốn người khác hiểu mình.

Giao tiếp - kỹ năng cốt lõi của lãnh đạo

Thomas Erikson nhấn mạnh một nguyên tắc quan trọng: “Sự linh hoạt và khả năng hiểu nhu cầu của người khác là đặc điểm của một người giao tiếp giỏi”. Điều này có nghĩa là người lãnh đạo hay người quản lý cần thay đổi cách giao tiếp của mình tùy theo từng kiểu người mình tiếp xúc.

Ví dụ: Khi làm việc với người màu đỏ, chúng ta cần nói ngắn gọn, tránh giải thích dài dòng và tập trung vào kết quả. Khi làm việc với người màu vàng, chúng ta cần thể hiện sự nhiệt tình, tạo năng lượng tích cực và ghi nhận ý tưởng đóng góp hoặc đề xuất. Khi làm việc với người màu xanh lá, chúng ta cần thể hiện sự kiên nhẫn, tránh áp lực đột ngột, chủ động tạo cảm giác an toàn cho đối phương. Và Khi làm việc với người màu xanh dương, chúng ta cần chuẩn bị cung cấp dữ liệu, trình bày logic, tránh biểu lộ cảm xúc quá mức.

Một CEO hay nhà quản lý thành công không phải là người nói hay nhất mà là người biết nói đúng cách với đúng loại người.

Trí tuệ lãnh đạo trong thời đại mới

Trong thế giới kinh doanh hiện đại, cạnh tranh không còn chỉ nằm ở vốn, công nghệ hay quy mô. Năng lực cạnh tranh thực sự nằm ở chất lượng của đội ngũ con người.

Một CEO đủ tầm không chỉ xây dựng tầm nhìn, sứ mệnh và chiến lược; họ còn kiến tạo được một hệ thống vận hành chuẩn mực và nuôi dưỡng một đội ngũ sẵn sàng dấn thân, dám bứt phá để biến những ý tưởng lớn thành giá trị thật.

Chính vì lẽ đó, hiểu con người trở thành một trong những năng lực lãnh đạo cốt lõi nhất.

Khi một người lãnh đạo nhận ra ai là người tạo tốc độ, ai là người khơi nguồn ý tưởng, ai là người giữ sự ổn định và ai là người bảo vệ tiêu chuẩn, họ sẽ biết cách sắp đặt những mảnh ghép đó thành một đội ngũ cân bằng, vững vàng và bền bỉ trước mọi biến động.

Và khi đó, thay vì nghĩ rằng mình đang bị bao quanh bởi những “kẻ ngốc”, chúng ta sẽ nhận ra một sự thật sâu sắc hơn: Chúng ta đang được bao quanh bởi những con người khác biệt - mỗi người mang theo một mảnh ghép riêng, với màu sắc, hình dạng và giá trị khác nhau. Khi được đặt đúng vị trí và kết nối đúng cách, những mảnh ghép ấy sẽ tạo nên một bức tranh hoàn chỉnh cho sự phát triển của tổ chức.

(*) Tổng giám đốc New Toyo Việt Nam

Nhan Húc Quân (*)