“Ông hoàng” ngành thủy tinh Đông Dương Trịnh Đình Kính (Kỳ 2)
Ngoài thành tựu kinh doanh, “ông hoàng thủy tinh Đông Dương” Trịnh Đình Kính còn là một trong những nhà tư sản ở Hà Nội tích cực tham gia ủng hộ sự nghiệp cách mạng của dân tộc và giúp đỡ đồng bào trong thời điểm khó khăn sau Cách mạng tháng Tám.
Nhà tư sản Hà thành ủng hộ Cách mạng
Năm 1945 ông Kính đã mang hai vạn tiền Đông Dương và gạo về cứu đói những người dân quê ông. Cách mạng tháng Tám thành công, nhà tư sản Trịnh Đình Kính là một trong những người giàu ở Hà Nội hăng hái tham gia Tuần lễ Vàng. Trong sự kiện đó, ông đã bê một hộp đồ trang sức vài kilogram với hơn trăm cây vàng lá để ủng hộ cách mạng.
Ngôi nhà của ông ở số 65 Hàng Bồ cũng đã trở thành nơi ăn ở cho nhiều đại biểu Quốc hội khóa I. Năm 1947, Pháp bắt ông giam nhiều ngày trong Hỏa Lò vì tội ủng hộ Việt Minh. Sau ngày Hòa bình lặp lại, xưởng thủy tinh Thanh Đức tiếp tục sản xuất đồ dùng thủy tinh cho các cửa hàng mậu dịch quốc doanh. Sau hòa bình một thời gian, xưởng thủy tinh Thanh Đức thành tài sản của Nhà nước.
Năm 1951, ông Trịnh Đình Kính mở thêm xưởng sản xuất giày cao su hiệu Con Nghê, rồi sản xuất giày vải cho bộ đội. Hòa bình lập lại, xưởng thủy tinh Thanh Đức tiếp tục sản xuất đồ dùng thủy tinh cho các cửa hàng mậu dịch quốc doanh. Sau này, xưởng thủy tinh Thanh Đức của ông Trịnh Đình Kính đã trở thành tài sản của Nhà nước.
Khi tham gia công tư hợp doanh, thương hiệu thủy tinh Thanh Đức vẫn duy trì được danh tiếng, chất lượng sản phẩm vẫn phát triển phù hợp, các chủng loại mặt hàng khá phong phú. Trong gần ba chục năm, những mặt hàng của Xí nghiệp Công tư hợp doanh thủy tinh Thanh Đức (sau đổi thành Xí nghiệp Thủy tinh Thanh Đức) đã đáp ứng được nhu cầu của đời sống nhân dân, đồng thời vẫn tiếp tục sản xuất những sản phẩm thủy tinh để đựng thuốc và dụng cụ trong phòng thí nghiệm.
Trịnh Đình Kính sinh năm 1886 tại làng Đôn Thư, xã Kim Thư,
huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Tuổi thơ của ông gắn với cảnh nghèo khó, phải sớm rời quê lên Hà Nội làm thuê cho các lò thủy tinh của người Hoa. Bắt đầu từ công việc “tài chạp” - người giúp việc trong xưởng - cậu bé Trịnh Đình Kính kiên trì học nghề, từng bước nắm vững kỹ thuật thổi thủy tinh, làm khuôn, xây lò nấu và cả những bí quyết pha màu vốn được coi là bí truyền trong nghề. Suốt gần hai thập niên làm thợ, ông tích lũy kinh nghiệm và nuôi dưỡng khát vọng xây dựng một cơ sở sản xuất thủy tinh của người Việt. Đến năm 1914, khi đã 28 tuổi và làm chủ toàn bộ kỹ thuật nghề, Trịnh Đình Kính góp vốn mở xưởng thủy tinh Thanh Đức tại phố Hàng Bồ, Hà Nội. Từ bước khởi đầu khiêm tốn ấy, ông dần khẳng định tên tuổi trên thị trường Đông Dương, đưa sản phẩm thủy tinh do người Việt sản xuất cạnh tranh với hàng ngoại. Chính từ hành trình vươn lên bằng tay nghề và ý chí ấy, Trịnh Đình Kính được người đương thời gọi bằng cái tên đầy nể trọng: “ông hoàng thủy tinh Đông Dương”
Tuy nhiên, từ năm 1986 trở đi, khi cơ chế đổi mới được hình thành và phát triển, Xí nghiệp Thủy tinh Thanh Đức bắt đầu gặp khó khăn vì khi đó dù chất lượng hàng hóa vẫn đảm bảo, nhưng do cơ chế chậm chuyển đổi nên bị mất dần thị trường. Năm 1997, Thanh Đức được sáp nhập vào Công ty Thủy tinh Hà Nội. Tuy thương hiệu Thanh Đức không còn, nhưng những người thợ do Thanh Đức đào tạo trong nhiều năm đã góp phần xây dựng nên ngành thủy tinh Việt Nam đến bây giờ.
Xây dựng Trịnh gia thế miếu
Bên cạnh sự cống hiến cho ngành thủy tinh Việt Nam, nhà tư sản Trịnh Đình Kính còn về Đôn Thư để dựng lên ngôi nhà thờ các chúa Trịnh với tư cách là hậu duệ thứ chín của Chúa Trịnh Căn có tên là Trịnh Gia Thế Miếu. Ngôi thế miếu nguy nga nhưng duyên dáng nằm giữa làng Đôn Thư nay thuộc xã Kim Thư, Thanh Oai, Hà Nội.
Là một làng quê cổ gần 2.000 tuổi, từ xa xưa, Đôn Thư đã có hơn 30 người đỗ đạt, làm quan trong các triều đại. Thời Nguyễn, làng được tặng bức đại tự sơn son thếp vàng với 4 chữ Mỹ tục khả phong. Sau này giới kiến trúc và sử học đã đồng thuận coi Trịnh Gia Thế Miếu (được Hà Nội xếp hạng di tích) là loại hình kiến trúc ít gặp ở nước ta.
Trịnh Gia Thế Miếu vừa gần gũi với kiến trúc Miếu đường lại mang những đặc trưng kiến trúc của các gia tộc danh giá. Bên cạnh đó, Trịnh Gia Thế Miếu còn hội đủ nghệ thuật điêu khắc tinh xảo với những đề tài gần gũi với điêu khắc dân gian đầu thế kỷ XX ở vùng đồng bằng Bắc bộ lại chịu nhiều ảnh hưởng của nghệ thuật kiến trúc Cung đình Huế.
Ông Trịnh Đình Kính qua đời năm 1978, hưởng thọ 92 tuổi.