Xung đột Trung Đông làm khó các ngân hàng trung ương

Xung đột Trung Đông đang tạo ra một thách thức khác: Lạm phát do năng lượng - loại hình có thể lan rộng nhanh chóng trong toàn bộ nền kinh tế, với nguy cơ làm gián đoạn chu kỳ nới lỏng được các nền kinh tế lớn kỳ vọng.

Nguy cơ lạm phát quay lại và ngã ba chính sách

Trong kinh tế học, cú sốc năng lượng thường gắn với lạm phát chi phí đẩy, vì khi giá dầu và khí đốt tăng, chi phí vận tải, sản xuất lẫn sinh hoạt đều tăng theo. Theo Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội Quốc gia Anh (NIESR), một cú sốc năng lượng kéo dài một năm có thể làm lạm phát tăng khoảng 0,7 điểm phần trăm và làm giảm tăng trưởng kinh tế. Do đó, các ngân hàng trung ương sẽ đối mặt với câu hỏi: Cú sốc giá năng lượng là tạm thời hay là dấu hiệu của chu kỳ lạm phát mới? Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu giá dầu tiến gần 90-100 USD/thùng, tác động tới lạm phát tiêu dùng gần như là điều không thể tránh khỏi.

Giá nhiên liệu tăng không chỉ tác động trực tiếp đến hóa đơn năng lượng của hộ gia đình mà còn ảnh hưởng tới tâm lý lạm phát của doanh nghiệp (DN) và người tiêu dùng. Khi DN tin rằng chi phí đầu vào sẽ tăng, họ có xu hướng tăng giá bán trước. Còn khi người lao động dự đoán chi phí sinh hoạt tăng, họ yêu cầu mức lương cao hơn. Chính sự “kỳ vọng lạm phát” này khiến các ngân hàng trung ương đặc biệt thận trọng. Một cú sốc năng lượng nhỏ có thể được bỏ qua, nhưng nếu nó kéo dài đủ lâu để thay đổi hành vi của DN và người tiêu dùng, lạm phát có thể trở nên khó kiểm soát.

Xung đột Trung Đông đến vào thời điểm nhạy cảm với chính sách tiền tệ toàn cầu, vì nhiều ngân hàng trung ương đã phát tín hiệu chuẩn bị giảm lãi suất sau khi lạm phát giảm dần trong năm 2025 và đầu 2026. Do đó, xung đột xuất hiện đã khiến thị trường bắt đầu nghi ngờ liệu chu kỳ nới lỏng có diễn ra như kế hoạch hay không. Vì giá năng lượng tăng rốt cục sẽ gây ảnh hưởng đến giá hàng tiêu dùng và sản xuất, nhất là với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu dầu từ Trung Đông, nên các ngân hàng trung ương sẽ phải đánh giá lại lộ trình lãi suất của mình.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, nhiều ngân hàng trung ương có thể buộc phải hoãn giảm lãi suất nếu giá năng lượng tăng mạnh. Trong ngắn hạn, nhiều nơi có thể “nhìn xuyên qua” cú sốc giá dầu và xem đây là yếu tố tạm thời, nhưng nếu giá dầu neo ở mức cao trong nhiều tháng, họ sẽ phải cân nhắc phản ứng mạnh hơn để tránh lạm phát quay lại.

Theo một số mô hình kinh tế, nếu giá dầu duy trì ở mức 90 - 100 USD/thùng, lạm phát ở các nền kinh tế phát triển có thể tăng thêm khoảng 0,8 điểm phần trăm so với dự báo, đủ để làm thay đổi quỹ đạo chính sách tiền tệ cả năm. “Cuộc xung đột Iran đang diễn ra càng củng cố thêm lý do để nhiều ngân hàng trung ương giữ nguyên lãi suất vào thời điểm hiện tại,” một nhóm các nhà kinh tế tại Tập đoàn Nomura cho biết.

Những khu vực chịu ảnh hưởng rõ ràng

Tác động từ xung đột Trung Đông sẽ khá rõ ràng ở Mỹ, châu Âu và châu Á. Với FED, thách thức nằm ở việc cân bằng giữa tăng trưởng và lạm phát. Hiện, kinh tế Mỹ tăng trưởng tương đối vững, nhưng lạm phát chưa hoàn toàn quay về mục tiêu 2%. Giá xăng tăng do xung đột có thể khiến FED thận trọng hơn trong việc giảm lãi suất và các nhà phân tích cho rằng cơ quan này có thể hoãn chu kỳ cắt giảm để tránh lặp lại sai lầm sau đại dịch.

Cựu Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen cho rằng xung đột có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế Mỹ và làm tăng áp lực lạm phát, khiến FED không thể cắt giảm lãi suất. “Tình hình Iran gần đây khiến FED càng thêm lưỡng lự, ngần ngại cắt lãi suất hơn so với trước khi sự việc xảy ra”, bà Yellen nói.

Khu vực dễ tổn thương hơn trước cú sốc năng lượng là châu Âu. Sau khủng hoảng khí đốt do chiến sự Ukraine, nền kinh tế nơi này vẫn đang điều chỉnh hệ thống năng lượng. Do đó, một cú sốc dầu khí mới từ có thể làm chi phí sản xuất công nghiệp tăng mạnh, gây áp lực lên lạm phát. Với ECB, điều này đồng nghĩa với việc giảm lãi suất quá sớm có thể làm lạm phát quay lại.

Theo các nhà kinh tế của Tập đoàn ING, ECB đang kẹt trong “tình thế tiến thoái lưỡng nan thực sự”, khi cú sốc dầu mỏ có thể đẩy lạm phát vốn đã dai dẳng lên cao hơn trong khi triển vọng tăng trưởng suy yếu dưới sức ép thuế từ Mỹ. Họ nói rằng “để thấy được việc tăng lãi suất, nền kinh tế khu vực đồng Euro cần phải thể hiện khả năng phục hồi rõ rệt”. Hiện, châu Âu nhập gần như toàn bộ dầu mỏ và một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng, làm tăng nguy cơ xảy ra cú sốc kép về năng lượng và thương mại.

Về phần mình, nhiều nền kinh tế châu Á phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, hầu hết dầu thô vận chuyển qua eo biển Hormuz chảy đến Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Nếu giá dầu tăng mạnh, chi phí nhập khẩu năng lượng sẽ làm suy yếu đồng tiền và đẩy lạm phát lên, buộc ngân hàng trung ương trong khu vực phải duy trì chính sách tiền tệ thận trọng lâu hơn dự kiến.

Theo dự báo của Goldman Sachs, giả sử eo biển Hormuz đóng cửa trong 6 tuần và giá dầu tăng từ 70 USD lên 85 USD/thùng, lạm phát ở châu Á có thể tăng khoảng 0,7 điểm phần trăm. Philippines và Thái Lan được cho là dễ bị tổn thương nhất, trong khi Trung Quốc có thể chứng kiến ​​mức tăng “khiêm tốn hơn”. Việc giá dầu tăng liên tục có thể khiến các ngân hàng trung ương châu Á như Philippines và Indonesia tạm dừng cắt giảm lãi suất, trong khi các nhà hoạch định chính sách ở Ấn Độ và Hàn Quốc có thể sẽ giữ lãi suất ổn định lâu hơn, theo Michael Wan - nhà phân tích tiền tệ cấp cao tại MUFG Bank.

BMI - một đơn vị của Fitch Solutions, ước tính cuộc xung đột sẽ làm tăng thêm từ 7 đến 27 điểm cơ bản vào lạm phát tiêu dùng chung trên khắp châu Á, với tác động mạnh nhất ở Thái Lan, Hàn Quốc và Singapore do tỷ trọng năng lượng cao hơn trong tính toán lạm phát của các nước này. “Với cú sốc giá dầu 10%, tác động của lạm phát lên giá dầu là khá nhỏ, nên hầu hết mọi người sẽ bỏ qua. Nhưng tình hình sẽ thay đổi đáng kể khi giá dầu tăng từ 20-30 USD/thùng, lúc đó chỉ số CPI tổng thể sẽ tăng gấp đôi hoặc gấp ba và các tác động vòng thứ hai sẽ khó có thể bỏ qua hơn”, BMI nói.

Bảo Quân