62% nhu cầu tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam vẫn chưa được đáp ứng
Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa từ lâu được xem là động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn vốn của nhóm doanh nghiệp này vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt ở giai đoạn đầu phát triển khi năng lực quản trị và hồ sơ tín dụng còn mỏng.
Khoảng trống vốn của khu vực doanh nghiệp
Thực trạng này đã được nhiều chuyên gia và nhà hoạch định chính sách thảo luận tại diễn đàn “Kết nối đầu tư tác động: Nguồn vốn cho tăng trưởng”, do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) và Quỹ Đầu tư Tác động IIX phối hợp tổ chức sáng 10/3.
Ông Jim Nickel - Đại sứ Canada tại Việt Nam cho rằng, các phân tích gần đây chỉ ra rằng khoảng 62% nhu cầu tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam vẫn chưa được đáp ứng, tạo ra khoảng trống vốn lên tới 24 tỷ USD. Những rào cản như yêu cầu tài sản thế chấp hay hạn chế về năng lực doanh nghiệp cho thấy nhu cầu cấp thiết phải có những giải pháp tài chính đổi mới để khơi thông nguồn vốn cho tăng trưởng.
Theo ông Nickel, khi doanh nghiệp được kết nối hiệu quả nguồn tài chính, các khoản đầu tư mới có thể góp phần củng cố chuỗi giá trị, mở rộng liên kết thị trường và tạo ra cơ hội hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Nam và các đối tác quốc tế.
Hiện, dự án "Sẵn sàng cho đầu tư tác động" sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp tạo tác động xã hội và môi trường nâng cao năng lực quản trị, đo lường tác động và chuẩn bị điều kiện để tiếp cận nguồn vốn tư nhân.
Mặc dù còn nhiều thách thức, Việt Nam hiện vẫn được đánh giá là một trong những thị trường đầu tư tác động hấp dẫn tại Đông Nam Á. Trong giai đoạn 2020-2022, Việt Nam đã thu hút khoảng 2 tỷ USD vốn đầu tư tác động, chiếm khoảng 30% tổng số vốn đầu tư tác động được triển khai tại khu vực. Tính từ năm 2017 đến nay, hơn 3,2 tỷ USD vốn đầu tư đã được rót vào thị trường Việt Nam.
Các lĩnh vực thu hút nhiều vốn nhất hiện nay là năng lượng và dịch vụ tài chính. Nhiều định chế tài chính quốc tế đang tăng cường các chương trình tài trợ cho những dự án liên quan đến khí hậu, chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững.
Ông Robert Kraybill - Giám đốc Đầu tư của Quỹ Impact Investment Exchange, cho rằng Việt Nam có nhiều lợi thế để thu hút dòng vốn đầu tư tác động trong giai đoạn tới. “Ở cấp độ toàn cầu, hiện cần khoảng 4.000 tỷ USD để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững. Để huy động được số vốn này cần có một hạ tầng tài chính giúp dẫn dắt dòng vốn tư nhân đến những nơi cần vốn nhất. Việt Nam có vị thế thuận lợi để thu hút nguồn vốn này nhờ cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và cộng đồng doanh nghiệp tạo tác động đầy năng động”.
Tuy vậy, hệ sinh thái đầu tư tác động tại Việt Nam vẫn tồn tại một số điểm nghẽn. Một trong những điểm nghẽn hiện hữu là cấu trúc vốn chưa cân bằng. Hiện nay, các công cụ nợ chiếm phần lớn giao dịch, trong khi vốn chủ sở hữu vẫn chiếm tỷ trọng tương đối thấp. Điều này phản ánh thực tế rằng nhiều nhà đầu tư vẫn lựa chọn hình thức cho vay thay vì đầu tư dài hạn vào doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, phần lớn doanh nghiệp tạo tác động xã hội tại Việt Nam có quy mô nhỏ khiến nhiều dự án chưa đạt quy mô đủ lớn để thu hút các nhà đầu tư quốc tế.
Áp lực chuyển đổi xanh và nhu cầu vốn dài hạn
Các ngành xuất khẩu chủ lực cũng đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các tiêu chuẩn môi trường và xã hội của thị trường quốc tế. Từ truy xuất nguồn gốc trong ngành thủy sản đến tiêu chuẩn ESG trong ngành dệt may, doanh nghiệp buộc phải đầu tư vào công nghệ, quản trị và hệ thống sản xuất bền vững.
Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận nguồn vốn dài hạn và linh hoạt trở thành yếu tố quyết định đối với khả năng thích ứng của doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Lộc Hà - Phó Chủ tịch UBND TP.HCM cho biết: "TP.HCM hiện đang thúc đẩy mạnh các lĩnh vực như kinh tế xanh, năng lượng sạch, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thành phố cũng chú trọng phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo nhằm tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh mới phát triển".
Phó Chủ tịch UBND Thành phố cho biết, bên cạnh các nguồn vốn đầu tư truyền thống, những mô hình tài chính mới đang mở ra cơ hội kết nối nguồn lực quốc tế với các doanh nghiệp hướng tới phát triển bền vững, có trách nhiệm xã hội và khát vọng tạo ra giá trị dài hạn".