Công bố Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty Việt Nam 2026

Được xây dựng trên nền tảng các chuẩn mực mới nhất của G20/OECD, bộ nguyên tắc được kỳ vọng sẽ trở thành “chìa khóa” giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao chất lượng quản trị, củng cố niềm tin nhà đầu tư và tạo nền tảng quan trọng cho lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán.

Sau hơn 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, yêu cầu chuyển dịch từ tăng trưởng dựa trên quy mô sang phát triển dựa trên chất lượng và tính bền vững đang trở nên cấp thiết.

Phát biểu tại lễ công bố, ông Nguyễn Hoàng Dương - Phó Chủ tịch UBCKNN, nhấn mạnh: quản trị công ty hiệu quả không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình, mà còn là yếu tố then chốt để củng cố niềm tin của nhà đầu tư, giảm chi phí vốn và thúc đẩy phát triển bền vững trong dài hạn.

Thực tế cho thấy, theo kết quả đánh giá Thẻ điểm Quản trị Công ty ASEAN (ACGS), mặt bằng thực hành quản trị tại Việt Nam vẫn còn khoảng cách so với các thị trường trong khu vực, đặc biệt ở các nội dung liên quan đến vai trò của Hội đồng quản trị (HĐQT) và bảo vệ cổ đông thiểu số. Trong bối cảnh Việt Nam đang được các tổ chức quốc tế như FTSE Russell xem xét nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi, việc chuẩn hóa và nâng cao chất lượng quản trị công ty được xem là điều kiện nền tảng để gia tăng sức hấp dẫn của thị trường vốn.

Theo ông Vũ Chí Dũng - Trưởng Ban Pháp chế - Đối ngoại UBCKNN, đại diện Tổ soạn thảo, so với Bộ Nguyên tắc năm 2019 gồm 10 nguyên tắc, VNCG Code 2026 được tinh gọn còn 9 nguyên tắc, nhưng mở rộng và đào sâu hơn các nội dung cốt lõi của quản trị công ty hiện đại.

Cấu trúc bộ nguyên tắc mới tập trung vào các trụ cột then chốt, bao gồm: đặt HĐQT ở vị trí trung tâm trong định hướng và giám sát; tăng cường hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro; nâng cao chất lượng công bố thông tin và minh bạch; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cổ đông; đồng thời tích hợp mạnh mẽ các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vào chiến lược phát triển doanh nghiệp.

Điểm đột phá đáng chú ý của VNCG Code 2026 là việc áp dụng phương thức “Tuân thủ hoặc Giải thích” (Comply or Explain). Theo đó, doanh nghiệp niêm yết được khuyến khích áp dụng các chuẩn mực quản trị cao hơn mức tối thiểu của pháp luật. Trường hợp chưa thể tuân thủ, doanh nghiệp cần đưa ra giải trình minh bạch, hợp lý trong báo cáo thường niên. Đây là thông lệ phổ biến tại các thị trường phát triển, vừa đảm bảo tính linh hoạt theo đặc thù doanh nghiệp, vừa duy trì áp lực minh bạch hóa thông tin.

VNCG Code 2026 xác định năm trọng tâm cải cách lớn nhằm bắt kịp xu hướng quản trị toàn cầu.

Thứ nhất, vai trò của HĐQT được mở rộng, không chỉ dừng ở hoạch định chiến lược kinh doanh mà còn bao gồm trách nhiệm giám sát các yếu tố ESG và rủi ro biến đổi khí hậu. Bộ nguyên tắc khuyến nghị doanh nghiệp thành lập Ủy ban ESG chuyên trách hoặc phân công thành viên HĐQT phụ trách để đảm bảo hiệu quả thực thi.

Thứ hai, quản trị rủi ro được tiếp cận toàn diện hơn, bao trùm cả rủi ro tài chính và phi tài chính, đặc biệt là các rủi ro mới phát sinh từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và biến đổi khí hậu.

Thứ ba, chuẩn mực công bố thông tin được nâng cao, hướng tới tiệm cận thông lệ quốc tế. Doanh nghiệp được khuyến nghị công bố thông tin phát triển bền vững có xác nhận của bên thứ ba độc lập; đồng thời minh bạch hóa chính sách thù lao của lãnh đạo, gắn với hiệu quả hoạt động và giá trị dài hạn.

Thứ tư, quyền cổ đông được tăng cường thông qua ứng dụng công nghệ, khuyến khích tổ chức Đại hội đồng cổ đông trực tuyến, bỏ phiếu điện tử và mở rộng quyền biểu quyết đối với các vấn đề quan trọng như thù lao HĐQT, các giao dịch M&A lớn và các vấn đề ESG.

Thứ năm, tư duy phát triển bền vững được tái định vị, chuyển từ mục tiêu tối đa hóa lợi ích cổ đông sang tạo giá trị chung cho toàn bộ các bên liên quan, bao gồm nhà đầu tư, người lao động, khách hàng và cộng đồng.

Tại phiên thảo luận bên lề sự kiện, đại diện các doanh nghiệp niêm yết và tổ chức trung gian đều cho rằng việc áp dụng các chuẩn mực quản trị mới không nên được nhìn nhận như một gánh nặng tuân thủ, mà là động lực nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bà Lưu Thị Thảo - Phó Tổng Giám đốc thường trực VPBank - một trong những doanh nghiệp có điểm quản trị cao theo ACGS cho rằng quản trị công ty tốt chính là “kim chỉ nam” cho phát triển dài hạn, giúp doanh nghiệp tự động cân bằng lợi ích giữa các bên liên quan.

Ở góc độ thị trường, ông Nguyễn Khắc Hải - Giám đốc Khối Luật và Kiểm soát tuân thủ SSI, nhận định khi Việt Nam được nâng hạng, thị trường có thể đón dòng vốn khoảng 30 tỷ USD, song dòng vốn này sẽ ưu tiên các doanh nghiệp có nền tảng quản trị minh bạch và bền vững.

Trong khi đó, đại diện khối doanh nghiệp có vốn Nhà nước, ông Nguyễn Tất Trường - Thành viên HĐQT Viettel Construction, cho rằng thách thức lớn nhất nằm ở nhận thức và sự đồng thuận trong nội bộ doanh nghiệp. Để các nguyên tắc đi vào thực chất, cần “chính danh” và trao quyền đầy đủ cho đội ngũ làm công tác quản trị.

Theo Phó Chủ tịch UBCKNN Nguyễn Hoàng Dương, giai đoạn hậu công bố sẽ mang tính quyết định. UBCKNN sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, phối hợp với các bộ, ngành và Sở Giao dịch Chứng khoán để thúc đẩy việc triển khai đồng bộ, trong đó nghiên cứu đưa mức độ áp dụng VNCG Code 2026 trở thành tiêu chí ưu tiên trong việc lựa chọn doanh nghiệp vào các bộ chỉ số.

“Mục tiêu là ngày càng có nhiều doanh nghiệp Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu ASEAN về thực hành quản trị công ty tốt”, ông Dương khẳng định.

Sự ra đời của Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty Việt Nam 2026 được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành một lớp doanh nghiệp niêm yết có chất lượng cao, nâng tầm chuẩn mực quản trị, qua đó củng cố niềm tin nhà đầu tư và hỗ trợ thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển ổn định, bền vững trong giai đoạn mới.

Văn Sơn