Bộ Công Thương sửa đổi 4 luật để khơi thông nguồn lực cho nền kinh tế

Việc sửa đổi các luật này nhằm tháo gỡ các rào cản pháp lý, đẩy mạnh phân cấp, cải cách thủ tục hành chính, qua đó tạo lập môi trường đầu tư - kinh doanh minh bạch, thông thoáng và khơi thông các nguồn lực cho phát triển kinh tế.

Theo Bộ Công Thương, dự án luật được xây dựng nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về phân cấp, phân quyền gắn với cải cách mạnh mẽ điều kiện đầu tư, kinh doanh; đồng thời khắc phục những bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo phát sinh trong quá trình thi hành pháp luật mà người dân, doanh nghiệp đã nhiều lần kiến nghị. Đây cũng là nội dung đã được Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật kết luận và yêu cầu triển khai.

Một trong hai nhóm chính sách trọng tâm của dự án luật là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương, gắn với cải cách thủ tục hành chính trong các lĩnh vực thương mại, ngoại thương và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Theo đó, nhiều thẩm quyền quản lý được điều chỉnh theo hướng phân định rõ trách nhiệm của từng cấp, giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Bên cạnh việc luật hóa các nội dung đã được phân cấp, phân quyền theo Nghị định số 139/2025/NĐ-CP và Nghị định số 146/2025/NĐ-CP của Chính phủ, dự thảo Luật còn đề xuất bổ sung một số nội dung phân cấp mới. Đáng chú ý là việc chuyển thẩm quyền cấp phép gia công hàng hóa thuộc diện xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép từ Bộ Công Thương về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, trên cơ sở quan điểm “cấp nào sát thực tế, gần dân, làm tốt hơn thì giao thẩm quyền”.

Nhóm chính sách thứ hai tập trung xử lý những mâu thuẫn, chồng chéo phát sinh trong quá trình áp dụng pháp luật. Đối với Luật Thương mại năm 2005, dự thảo đề xuất bãi bỏ các quy định về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện; đồng thời bãi bỏ quy định giao Chính phủ quy định về lĩnh vực độc quyền nhà nước để bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư. Các sửa đổi này nhằm mở rộng quyền tự do kinh doanh, giảm rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp, phù hợp với tinh thần Hiến pháp năm 2013 về quyền “được làm những gì pháp luật không cấm”.

Ngoài ra, các quy định liên quan đến hợp đồng và giải quyết tranh chấp trong Luật Thương mại cũng được đề xuất bãi bỏ hoặc điều chỉnh để thống nhất với Bộ luật Dân sự, tránh xung đột trong quá trình áp dụng pháp luật. Dự thảo cũng bổ sung khái niệm “hàng giả” nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho công tác phòng, chống và xử lý vi phạm, qua đó bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính và quyền lợi người tiêu dùng.

Đối với Luật Quản lý ngoại thương, dự thảo Luật sửa đổi quy định về các trường hợp ngoại lệ cho phép doanh nghiệp nhập khẩu trở lại hàng hóa do chính mình sản xuất đã xuất khẩu, kể cả hàng hóa thuộc diện cấm nhập khẩu, nhằm phục vụ sửa chữa, bảo hành, sau đó tái xuất hoặc trả lại khách hàng. Quy định này được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu, nhất là đối với các doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dự thảo cũng bổ sung, làm rõ các tiêu chí đối với cơ quan, tổ chức cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, cơ chế cho phép thương nhân tự chứng nhận xuất xứ theo các hiệp định thương mại tự do; đồng thời mở rộng thẩm quyền cấp giấy chứng nhận lưu hành tự do cho các tổ chức ngoài nhà nước theo thông lệ quốc tế và thực tiễn tại một số thị trường nhập khẩu.

Liên quan đến Luật Cạnh tranh và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dự thảo bổ sung các quy định về hành vi bị cấm trong lĩnh vực cạnh tranh nhằm tăng cường khả năng xử lý các hành vi phản cạnh tranh, bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh. Các tiêu chí xác định thị trường liên quan, thị phần, thị phần kết hợp, sức mạnh thị trường đáng kể và hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền được hoàn thiện để phản ánh đúng đặc thù của các mô hình kinh doanh mới, đặc biệt là các nền tảng số.

Bên cạnh đó, các quy định về kiểm soát tập trung kinh tế cũng được sửa đổi theo hướng minh bạch hóa quy trình, từ tiêu chí đánh giá, ngưỡng thông báo đến hồ sơ, hiệu lực thẩm định và xử lý vi phạm, qua đó cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Quy trình xử lý vụ việc cạnh tranh được hoàn thiện để bảo đảm thống nhất với pháp luật xử lý vi phạm hành chính.

Đáng chú ý, dự thảo Luật tăng cường các quy định liên quan đến việc thu thập và sử dụng thông tin của người tiêu dùng trong các giao dịch số, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh nhưng rủi ro gian lận, lừa đảo ngày càng gia tăng. Các biện pháp phòng, chống hàng gian, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ cũng được nhấn mạnh nhằm bảo vệ thị trường và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

Nguyễn Sang