Địa chính trị và bài toán giá dầu 2026

Do đó, nhiều dự báo đều cho rằng giá dầu vẫn sẽ giảm so với các năm trước, phản ánh sự mất cân đối cơ cấu của thị trường năng lượng toàn cầu. Giữa bối cảnh này, câu hỏi được đặt ra là liệu những biến cố địa chính trị lớn, như việc Mỹ bắt Tổng thống Venezuela gần đây, có đủ sức đảo ngược xu thế giá dầu trong ngắn và trung hạn hay không?

Dư cung mang tính cấu trúc

Tháng trước, giá dầu thô lần đầu giảm xuống dưới 60 USD/thùng sau gần 5 năm, trong bối cảnh các nhà lãnh đạo chính trị bắt đầu tiến gần hơn đến một thỏa thuận hòa bình giữa Nga và Ukraine. Điều này có thể làm tăng tình trạng dư thừa nguồn cung trên thị trường toàn cầu, nếu các lệnh trừng phạt của phương Tây với hàng xuất khẩu của Nga được dỡ bỏ.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nguồn cung dầu thô toàn cầu dự kiến vượt nhu cầu tới 3,8 triệu thùng/ngày trong năm 2026, đánh dấu mức dư kỷ lục, và nguồn cung sẽ vượt nhu cầu ít nhất cho đến cuối thập niên này, do sản lượng tiếp tục tăng mạnh. Trong đó, Mỹ vẫn giữ vai trò nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, nhờ dầu đá phiến và công nghệ khai thác ngày càng hiệu quả. Bên cạnh đó, các nước như Brazil, Guyana và một số nước Trung Đông cũng tiếp tục mở rộng sản lượng.

“Việc duy trì sản lượng ổn định đến hết quý I/2026 giúp hạn chế biến động ngắn hạn và hỗ trợ phần nào cho giá cả, song không làm thay đổi đáng kể lượng cung dư thừa. Ngay cả khi hạn ngạch không đổi, nguồn cung vẫn sẽ vượt quá cầu, khiến giá cả chịu áp lực trong suốt cả năm”, bà Bridget Payne - Trưởng bộ phận Dự báo Năng lượng tại Oxford Economics, nhận định.

Về phía mình, OPEC+ cũng tỏ ra thận trọng trong việc cắt giảm sản lượng sâu. Kinh nghiệm những năm gần đây cho thấy nhóm này ngày càng ưu tiên ổn định dài hạn và tránh tạo cơ hội cho các nhà sản xuất ngoài OPEC chiếm lĩnh thị trường - điều khiến các biện pháp hỗ trợ giá mang tính hạn chế. Mặt khác, nhiều nền kinh tế lớn chưa đạt được tốc độ tăng trưởng đủ mạnh để kéo nhu cầu dầu tăng tương ứng. Hiệu quả sử dụng năng lượng cải thiện, chính sách giảm phát thải được siết chặt và sự mở rộng của xe điện đều là yếu tố làm giảm tốc độ tăng trưởng tiêu thụ dầu, nhất là ở các nền kinh tế phát triển. Hiện, Trung Quốc và Ấn Độ là động lực chính của tăng trưởng nhu cầu, nhưng mức tăng của cả hai không đủ lớn để hấp thụ toàn bộ nguồn cung tăng.

Kết quả, thị trường bước vào năm 2026 với tâm thế thừa dầu hơn là thiếu dầu. Do đó, nhiều nhà phân tích cho rằng việc này sẽ làm giảm giá dầu toàn cầu xuống 50 USD/thùng, và thậm chí thấp hơn, trong năm nay và năm tới. Theo một khảo sát của Reuters với các chuyên gia kinh tế và phân tích năng lượng toàn cầu, giá dầu năm 2026 dự báo thấp hơn so với kỳ vọng trước đó. Cụ thể, giá dầu Brent sẽ dao động quanh mức trên 60 USD/thùng, còn dầu WTI của Mỹ ở mức thấp hơn. Đây không phải là cú sụp đổ của thị trường dầu, mà là một giai đoạn “giảm nhiệt có kiểm soát”, cho thấy áp lực giảm giá trong năm 2026 mang tính cấu trúc, không phải hiện tượng ngắn hạn.

Thị trường đã quen với các cú sốc địa chính trị

Ở góc độ tâm lý thị trường, điều đáng chú ý là các cú sốc địa chính trị gần đây, vốn từng làm giá dầu biến động trong quá khứ, ngày càng tạo ra tác động ngắn hạn và hạn chế hơn. Điều này phản ánh một sự thật: thị trường đã quen với các cú sốc địa chính trị, trong khi công suất sản xuất toàn cầu đủ lớn để hấp thụ các cú sốc cục bộ. Do đó, sau sự kiện Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela, giá dầu ghi nhận biến động nhưng không tăng mạnh hay kéo dài - điều cho thấy thị trường đánh giá tác động thực tế trong ngắn hạn là hạn chế.

Trong ngắn hạn, khó có phản ứng giá đột biến từ sự kiện Venezuela trên thị trường, vì 3 lý do: Nước này sản xuất quá ít để có thể gây thiếu hụt nguồn cung lớn (1), dư cung toàn cầu vẫn rất rộng với sản lượng từ các nước khác (2), giới đầu tư và phân tích đã dự phòng rủi ro này từ trước (3). Trong trung hạn, nếu có sự ổn định chính trị và chính sách thu hút đầu tư hiệu quả, Venezuela có thể tăng sản lượng dần, nhưng việc này mất nhiều năm và tác động đến giá dầu chỉ thể hiện ở dài hạn, nên đây không thể là một cú hích tức thì, mà là kỳ vọng dài hạn trong cán cân cung - cầu.

2026 sẽ là năm giá dầu bị tác động mạnh mẽ bởi những yếu tố nền tảng hơn là các cú sốc địa chính trị. Đồng nghĩa, trần giá trên thị trường là khá rõ ràng và các cú sốc khó có thể đảo ngược xu hướng trong ngắn hay trung hạn. Về triển vọng giá dầu 2026, có thể tóm tắt bằng 3 kịch bản. Kịch bản cơ sở: Nguồn cung tiếp tục dư, nhu cầu tăng chậm, giá dao động trong biên độ hẹp và thấp hơn trung bình nhiều năm trước. Kịch bản địa chính trị leo thang: Nếu bất ổn ở Venezuela hoặc các điểm nóng khác dẫn tới gián đoạn sản xuất nghiêm trọng, giá có thể tăng mạnh trong ngắn hạn, nhưng khó duy trì lâu do nguồn cung thay thế dồi dào.

Bảo Quân