Thanh long Việt Nam đối mặt chu kỳ suy giảm mới trên thị trường xuất khẩu
Từng là mặt hàng chủ lực mang về hơn 1 tỷ USD mỗi năm, thanh long Việt Nam đang bước vào một chu kỳ suy giảm mới khi kim ngạch xuất khẩu rơi xuống mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ, phản ánh những thay đổi sâu sắc của thị trường và áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng.
Theo số liệu hải quan, trong 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thanh long đạt khoảng 485,2 triệu USD, giảm 0,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức thấp nhất kể từ năm 2014, cho thấy đà tăng trưởng mạnh mẽ của giai đoạn trước đã không còn duy trì được trong bối cảnh cung - cầu toàn cầu dịch chuyển.
Trước đó, giai đoạn 2014 - 2018 được xem là “thời kỳ hoàng kim” của thanh long Việt Nam, khi kim ngạch xuất khẩu liên tục tăng và nhiều năm vượt mốc 1 tỷ USD, đạt đỉnh khoảng 1,3 tỷ USD vào năm 2018. Tuy nhiên, từ sau mốc này, xuất khẩu thanh long bắt đầu chững lại rồi suy giảm, khi thị trường tiêu thụ thay đổi nhanh và các đối thủ mới nổi lên mạnh mẽ.
Trong cơ cấu thị trường, Trung Quốc tiếp tục là điểm đến lớn nhất của thanh long Việt Nam. Riêng 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt hơn 301,7 triệu USD, chiếm khoảng 62,2% tổng giá trị. Dù vậy, con số này vẫn giảm 4,5% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy nhu cầu nhập khẩu đang chững lại.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc Trung Quốc đã mở rộng nhanh diện tích trồng thanh long, với sản lượng ước khoảng 1,6 triệu tấn mỗi năm - cao hơn Việt Nam hàng trăm nghìn tấn và gần đáp ứng đủ nhu cầu tiêu thụ nội địa. Điều này khiến dư địa nhập khẩu thanh long từ Việt Nam ngày càng bị thu hẹp.
Ở chiều ngược lại, một số thị trường mới ghi nhận tín hiệu tăng trưởng. Xuất khẩu thanh long sang Ấn Độ đạt gần 41,8 triệu USD, tăng 6,4%, trong khi Thái Lan tăng tới 71,1% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, quy mô của các thị trường này vẫn còn nhỏ, chưa đủ bù đắp cho sự sụt giảm tại thị trường chủ lực Trung Quốc.
Không chỉ Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang từng bước gia nhập nhóm các quốc gia sản xuất thanh long. Theo các báo cáo chuyên ngành của Indian Council of Agricultural Research, diện tích trồng thanh long tại Ấn Độ hiện khoảng 3.000 - 4.000 ha, phân bố tại nhiều bang như Karnataka, Maharashtra, Gujarat, Telangana, Andhra Pradesh và West Bengal. Dù sản lượng mới vào khoảng 12.000 tấn mỗi năm, xu hướng mở rộng diện tích cho thấy quốc gia này sẽ sớm trở thành đối thủ đáng chú ý.
Bên cạnh đó, Mexico đã phát triển thành công cây thanh long và trực tiếp cạnh tranh với Việt Nam tại thị trường Mỹ và Canada. Đại diện doanh nghiệp cho biết, trong những năm đầu thập niên 2010, thanh long Việt Nam từng xuất khẩu khá thuận lợi sang Mỹ. Tuy nhiên, từ năm 2019, khi Mexico mở rộng sản xuất với lợi thế địa lý gần thị trường Bắc Mỹ, Việt Nam gần như không còn xuất khẩu được thanh long ruột trắng sang Mỹ và Canada, ngoại trừ một lượng nhỏ thanh long ruột đỏ.
Các doanh nghiệp trong ngành nhận định, trong ngắn hạn, sản lượng và kim ngạch xuất khẩu thanh long khó sớm phục hồi, trong khi giá bán cũng khó tăng mạnh nếu Trung Quốc và Ấn Độ tiếp tục mở rộng sản xuất. Thậm chí, nguy cơ thanh long từ các quốc gia này quay ngược trở lại thị trường Việt Nam có thể xảy ra khi giá thành sản xuất thấp hơn.
Trong bối cảnh đó, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cho rằng nông dân và doanh nghiệp cần đánh giá lại thị trường cũng như lợi thế cạnh tranh của thanh long Việt Nam. Theo ông, thay vì tiếp tục mở rộng diện tích, ngành cần tập trung nâng cao chất lượng, cải thiện mẫu mã, đồng thời điều chỉnh thời điểm canh tác, tăng tỷ trọng sản xuất trái vụ - đặc biệt vào đầu và cuối năm, khi các đối thủ gặp bất lợi do yếu tố thời tiết.
Việc tái cơ cấu theo hướng này được kỳ vọng sẽ giúp ngành thanh long Việt Nam thích ứng tốt hơn với chu kỳ suy giảm hiện nay và từng bước lấy lại vị thế trên thị trường xuất khẩu trong trung và dài hạn.