Bộ Tài chính kiến nghị làm rõ thời điểm xác định giá đất cho dự án BT
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế tháo gỡ, xử lý vướng mắc đối với các dự án xây dựng - chuyển giao (BT) chuyển tiếp.
Theo đề xuất của Bộ Tài chính, thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT là thời điểm Nhà nước quyết định giao đất hoặc cho thuê đất. Trường hợp hợp đồng BT đã ký có quy định cụ thể về giá trị quỹ đất hoặc thời điểm xác định giá đất, việc thực hiện sẽ căn cứ theo nội dung hợp đồng đã được ký kết.
Dự thảo nghị quyết cũng đưa ra các nguyên tắc xử lý đối với từng nhóm dự án BT. Cụ thể, với các dự án có hợp đồng ký kết đúng quy định pháp luật, việc triển khai và thanh toán cho nhà đầu tư tiếp tục thực hiện theo hợp đồng. Trường hợp hợp đồng có thiếu sót trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, các bên liên quan sẽ bị rà soát, xử lý vi phạm hành chính (nếu có) trước khi tiếp tục thực hiện và thanh toán.
Đối với hợp đồng BT có nội dung chưa phù hợp nhưng có thể sửa đổi, dự thảo cho phép các bên ký phụ lục hợp đồng để điều chỉnh, với điều kiện không làm thay đổi quyền và nghĩa vụ cơ bản của các bên. Đồng thời, đưa ra phương án xử lý chênh lệch trong trường hợp giá trị quỹ đất thanh toán lớn hơn hoặc nhỏ hơn giá trị công trình BT.
Trong trường hợp hợp đồng BT có nội dung chưa phù hợp và không thể sửa đổi, bổ sung, Nhà nước có thể chấm dứt hợp đồng trước thời hạn và thanh toán các chi phí hợp lý cho nhà đầu tư nếu lỗi phát sinh từ phía cơ quan nhà nước. Với các dự án đã ký hợp đồng nhưng chưa triển khai xây dựng, dự thảo cho phép tiếp tục thực hiện hoặc chấm dứt hợp đồng, trên cơ sở bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư.
Bộ Tài chính cũng đề xuất cho phép điều chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi đối với các dự án BT phát sinh tăng tổng mức đầu tư mà không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư. Trường hợp nhà đầu tư đã ứng vốn để giải phóng mặt bằng quỹ đất đối ứng, Nhà nước sẽ bố trí ngân sách để hoàn trả. Đồng thời, dự thảo cho phép áp dụng các quy định mới về hợp đồng BT theo Luật PPP nhằm xử lý các vướng mắc đối với dự án BT chuyển tiếp được triển khai trước khi luật này có hiệu lực.
Theo kế hoạch, dự thảo nghị quyết sẽ được trình Chính phủ xem xét, thông qua trong quý I/2026 và có hiệu lực kể từ ngày ban hành đến hết ngày 28/2/2027.
Giai đoạn 2023 - 2025, tổng hợp báo cáo từ các địa phương cho thấy có khoảng 160 dự án BT chuyển tiếp đang tiếp tục triển khai, song đa số gặp khó khăn về cơ chế, chính sách.
Vướng mắc lớn nhất là giá trị quỹ đất dự kiến thanh toán vượt quá giá trị công trình BT. Mặc dù Luật Quản lý, sử dụng tài sản công và Nghị định 69/2019/NĐ-CP đã quy định nguyên tắc thanh toán ngang giá và cơ chế bù trừ chênh lệch, nhưng phần lớn các dự án BT chuyển tiếp được ký kết trước khi các quy định này có hiệu lực. Quy định chuyển tiếp hiện hành chưa đủ rõ ràng, dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các địa phương.
Vướng mắc thứ hai là nhiều hợp đồng BT đã ký nhưng chưa thực sự phù hợp với quy định pháp luật tại thời điểm ký kết, gây khó khăn trong việc tiếp tục thực hiện và thanh toán.
Hai vướng mắc còn lại liên quan đến việc bố trí ngân sách nhà nước để thanh toán hoặc bồi thường cho nhà đầu tư trong trường hợp Nhà nước chấm dứt hợp đồng trước thời hạn; cũng như việc thanh toán, quyết toán phần lãi vay sau giai đoạn xây dựng đối với các dự án BT thanh toán bằng tiền.
Bộ Tài chính cho rằng, dù pháp luật hiện hành đã có quy định để xử lý các vấn đề tương tự đối với các dự án triển khai theo Luật PPP, song vẫn cần một cơ chế riêng để giải quyết dứt điểm các vướng mắc của dự án BT chuyển tiếp. Việc làm rõ thời điểm xác định giá đất được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý minh bạch, thống nhất, góp phần khơi thông nguồn lực và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư.