Quýt làm cam chịu

Quýt được trồng nhiều ở nước ta, là loại trái được người dân trân trọng chưng trên bàn thờ tổ tiên trong những dịp lễ Tết, giỗ chạp. Trên mâm ngũ quả ngày Tết, quýt chiếm vị trí rất quan trọng và nổi bật bởi màu sắc vàng tươi của nó.

Trong y học cổ truyền, các thành phần của trái quýt từ vỏ, xơ, múi cho đến hột đều là những vị thuốc hay. Vỏ quýt là thành phần được dùng nhiều nhất trong các bài thuốc. Trần bì là vỏ quýt chín phơi khô. Các bà nội trợ thường giữ lại vỏ quýt và đem treo lên giàn bếp cho đến khi khô quắt lại. Trần bì càng để lâu càng tốt.

Theo Đông y, trần bì có vị cay, đắng, tính ấm, tác dụng vào hai kinh tỳ và phế, giúp hành khí, hòa vị, cầm nôn mửa, trị ho, làm long đờm... Cách sử dụng cũng rất đơn giản là xé vài miếng trần bì, rửa qua nước ấm cho sạch, bỏ vào cốc nước sôi, ngâm chừng 15-20 phút thì dùng được. Chỉ uống nước lúc còn đang ấm, bỏ xác.

Một số bài thuốc thông dụng dùng trần bì như: Trị nôn mửa, ợ hơi, đau bụng: 5g trần bì, 8g hương hoắc, 3 miếng gừng sống, sắc lấy nước uống. Trị ho, mất tiếng: 12g trần bì sắc lấy nước, thêm đường cho vừa ngọt, uống dần trong ngày. Trị chứng tiêu hóa kém: dùng 8g trần bì, 4g bán hạ, 4g phục linh, 2g cam thảo; sắc cùng 3 chén nước, còn lại 1 chén, chia làm hai lần, để ấm, uống trong ngày.

Lớp gân bên trong vỏ trái quýt gọi là quýt lạc, hột quýt gọi là quýt hạch đều được dùng làm thuốc. Lá quýt có vị đắng, the, mùi thơm; tác dụng hành khí tiêu viêm. Hơ nóng lá quýt rồi đắp lên người hoặc phơi khô sắc uống trị đau bụng, ho...

Theo nghiên cứu khoa học thì trong múi quýt chứa gu-xit cam, acid citric, acid malic; vitamin A, B, C; đường glucoza, caroten, calci, phốt-pho, kali, kẽm... rất cần thiết cho cơ thể người nên người ta dùng quýt chế biến thành nước ép uống liền hoặc đóng hộp. Nước quả quýt uống giã rượu, giải khát, bổ sung thêm vitamin cho cơ thể.

Từ xưa quí bà, quí cô thường lấy vỏ quýt khô nấu với lá sả, lá chanh để gội đầu, giúp mang lại mùi hương dịu dàng và sự óng mượt cho tóc. Quýt và cam là hai giống cây ăn trái được nhân dân ta ưa thích. Cam và quýt được coi như “họ hàng, bà con thân thuộc”. Dân gian có câu “quýt làm cam chịu” để ám chỉ một người làm việc gì mà người khác phải gánh chịu hậu quả, là không công bằng, trái với đạo lý làm người. Ngoài ra, người dân còn mượn hình ảnh cam, quýt để bày tỏ tình cảm của mình trong tình yêu đôi lứa:

Vì cam nên quýt đèo bòng,

Vì em nhan sắc cho lòng anh thương.

PH tổng hợp