Kim ngạch xuất khẩu của VN sang các nước ASEAN hiện tăng chậm so với kim ngạch nhập khẩu từ các nước này. Điều đó chứng tỏ các DN vẫn chưa chú trọng đến thị trường vốn rất gần gũi với VN. Có cảnh báo rằng, nếu không tranh thủ thời cơ, các DN trong nước sẽ đẩy phần lợi ích về phía các nước khác. Báo Doanh Nhân Sài Gòn đã có cuộc trao đổi với ông Trương Đình Tuyển về tình hình xuất khẩu của VN.

* Theo ông, nền kinh tế năm 2010 có thực sự khả quan như đã dự báo?

- Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo năm 2010 tăng trưởng kinh tế thế giới chỉ ở mức 3,1%, nhu cầu nhập khẩu của các nước phát triển cũng chỉ tăng khoảng 1,5%. Trong khi đó, các nước phát triển lại là thị trường xuất khẩu chính của VN. Nhật Bản, EU và Mỹ hiện chiếm hơn 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của VN; và nếu trừ đi dầu thô và gạo thì giá trị xuất khẩu của VN vào ba thị trường này chiếm khoảng 60% tổng giá trị xuất khẩu. Do đó, các DN hiện chưa thể lạc quan về tình hình xuất khẩu năm sau.

* Vậy theo ông, chưa xuất hiện cơ hội nào cho DN xuất khẩu?

- Dù tình hình chưa mấy sáng sủa, nhưng trên thực tế, đã xuất hiện khá nhiều yếu tố thuận lợi giúp các DN xuất khẩu phát triển, nếu họ biết tận dụng cơ hội. Chẳng hạn, một loạt hiệp định thương mại giữa VN và các nước như Nhật Bản, Trung Quốc, và ASEAN đã và sẽ có hiệu lực vào năm 2010. Với Hiệp định Đối tác kinh tế giữa VN và Nhật Bản, 7.720 dòng thuế cho hàng xuất khẩu sang Nhật sẽ giảm xuống còn 0%; đến ngày 1/1/2010, sáu nước trong khối ASEAN bao gồm Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Brunei sẽ phải đưa 90% dòng thuế đánh vào hàng hóa của các nước ASEAN xuống 0%; và năm 2010, Trung Quốc cũng phải giảm 90% dòng thuế cho hàng nhập khẩu từ VN xuống còn 0%. Đây là các cơ hội để tăng cường phát triển sản xuất, nhưng nhiều DN vẫn chưa chú ý đến những lợi ích do các hiệp định này đem lại. Bản thân một số DN cũng còn nhiều hạn chế, chưa đủ cơ sở để tận dụng được các cơ hội này.

* Những hạn chế đó là gì, thưa ông?

- Điểm yếu cơ bản của DN VN hiện nay là tư duy sáng tạo, đổi mới không theo kịp nhu cầu thị trường, không theo kịp đối thủ cạnh tranh, không đặt khách hàng vào vị trí trung tâm, mà áp đặt tư duy của mình lên khách hàng. Hầu hết DN thiếu chiến lược kinh doanh dài hạn, không lựa chọn mặt hàng cốt lõi và khách hàng mục tiêu. Hiện nay, DN chủ yếu kinh doanh theo kiểu cơ hội. Chính sách quản lý hay thay đổi cũng góp phần làm cho DN khó triển khai công nghệ và nguồn nhân lực được.